Hastanelerde Yöneticilerin Karşılaştığı Etik Problemler

Hastanelerin performansından öncelikli olarak hastane yöneticileri sorumludur. Ayrıca hastane yöneticileri hizmet üretimi ve sunumu için gerekli tüm kaynakları elde eden ve bunları üretim sürecinde birleştiren, çıktılarını da sunan kişidir. Hastane yöneticisinin bu tip uygulamaları dışında hasta-hekim ilişkisi üzerinde de büyük etkileri görülmektedir. Hekim-hasta ilişkisinin geçtiği bağlamı iki kişilik bir topluluk olarak değerlendirip, o konu özelinde nasıl eylemde bulunacağına dair karar alan ve bunu yaşama geçirmek isteyen örnek bir yapı olarak değerlendirebiliriz. Bu nedensellik ilişkisi içinde, hastane yönetimi hekim-hasta ilişkisinin sınırlarını ve türünü belirleyen etkilerde bulunur. Burada hekimin ve özellikle hastanın bireysel özellikleri yanında, her zaman (hastanedeki koşulların belirlediği bir etkileşim ortamında) hastane yönetimi uygulamalarının etik niteliği hekim - hasta ilişkisinin boyutunu etkileyecektir. Hastanede hasta hakları açısından, tıp etiği ilkelerinin uygulanmasında hekimin yanı sıra hastane yönetiminin de sorumlulukları önem kazanmaktadır. Yöneticiler yönetim fonksiyonlarının icrası esnasında da bu boyuttaki bir ilişkiden ya da doğrudan yönetim şeklinden kaynaklanan etik problemlerle karşılaşmaktadır. Yöneticilerin başarısını tanımlayan ya da gösteren pek çok kriter bulunmaktadır. Bu kriterlerden en önemlisi problem çözebilme becerisidir. Problem çözme becerisi yöneticinin başarısının temel koşuludur. Bu problemler içerisinde etik problemler de yer almaktadır. Dolayısıyla yöneticinin bir önemli görevi de problemleri çözerken mesleki etik norm ve kurallara uymak ve işletmede bu kurallara uyulmasını sağlayacak ortamı oluşturmaktır. Yöneticinin başarısı hem işletmenin başarısını etkiler hem de yönetimin kalitesini arttırır. İşte yukarıda bahsettiğimiz problemler ve yöneticiler için önemli olan çözüm yolları bu ödevin konusunu oluşturmaktadır.

Sağlık sektöründe etik deyince ilk akla gelen hasta ile doktor arasındaki ilişkinin niteliğini belirleyen tıp etiği kavramıdır ki, bu kavram çağlar boyunca üzerinde tartışılmış ve tıbbın evrimi ile birlikte değişikliğe uğramış ve farklı görünümlere bürünerek; yararlılık, hasta özerkliğine saygı, adalet ve eşitlik, gizliliğe saygı, zarar vermeme, sadakat, özgürlük, doğruluk, gerçeği söyleme, sır saklama ve aydınlatılmış onam, güven vs... gibi kavramları da beraberinde getirmiştir.

Tıp etiği kavramı, içinde bulunduğu sağlık hizmet sisteminin sadece küçük bir parçasıdır. Sağlıkta tam anlamıyla etikten bahsedebilmek için sağlık hizmetlerinin (koruyucu, iyileştirici, rehabilite edici, çevre sağlığı hizmetleri) planlanması, örgütlenmesi, işletilmesi, eşgüdümü, denetlenmesi ve değerlendirilmesi aşamalarında da doğru ve yanlışın ne olduğunun araştırılması gerekmektedir.

Hastane yönetiminin etik davranışı, öncelikle hastanın önerilen tedavi yöntemini reddetmesini de kapsayacak biçimde onun değerlerine ve özerkliğine saygı gösterilmesiyle başlar. Yerine göre, hastanın hastaneye ulaşımının en kolay yoldan sağlanması ile başlaması gereken ilişki, ona hastalığı ile ilgili bilgilerin gereken ölçülerde verilmesi, uygulanacak tedavi yöntemlerinin yararının/zararının anlatılması, hasta tedavisi ile ilgili karar alabilecek yeterliliğe ulaştığında da iradesiyle aldığı karara saygı göstererek o yönde işlemleri kolaylaştırıcı bir yapıda olmalıdır. Hastanenin bireyin sağlıklı yaşam hakkına ilişkin yasal sorumluluklarının farkında olarak gerekli acil önlemleri alması, bunları yaparken hastanın ve yakınlarının, onun hastalığının yaşamındaki biricikliğinin gözden uzak tutulmadan konuyla ilgili olarak bilgilendirilmesi önemlidir. Tedaviye yönelik olarak hastaya bireysel sorumlulukların anlatılması, yaşam tarzındaki olası değişikliklere karşı fiziksel – psikolojik destek sağlanması, gerektiğinde bu tür hastalıklarda işbirliğinin güçlendirilmesi ve özgüvenin arttırılması amacıyla kurulmuş örgütlerle iletişimlerini sağlamak gereklidir. Hastanenin hastalar ve kamu ile ilişkileri, bunları etik kaygılar ile yönlendirmek, hastaların istemi doğrultusunda sigorta, hukuk kurumları, iş ortamlarına sağlık sorununun bildirilmesi için hastane görevleri kapsamındaki belgeleri düzenlemek, hastanedeki verilen hizmetlerin uygun ücretlendirilmesini sağlamak, hastane içinde işlemlerin akışında esas amacın hastanın sağlığı olduğunu unutmadan kolaylaştırıcı iş akışını düzenlemek vb. biçiminde bölümlendirerek irdelenebilir. Sağlık sistemi içinde hastane yönetiminin etik boyutu, hizmette eşitlik, ulaşılabilirlik ve adalet kavramlarıyla birlikte anlam kazanmaktadır.(T.Şahin)